قانون تجارت

ماده ۲۴۹ قانون تجارت

مبحث ششم ـ مسئولیت

برات دهنده - کسیکه برات را قبول کرده و ظهرنویسها در مقابل دارنده برات مسئولیت تضامنی دارند. دارنده برات در صورت عدم تأدیه و اعتراض می تواند بهر کدام از آنها که بخواهد منفرداً یا بچند نفر یا بتمام آنها مجتمعاً رجوع نماید. همین حق را هر یک از ظهرنویسها نسبت به برات دهنده و ظهرنویسهای ماقبل خود دارد. اقامه دعوی بر علیه یک یا چند نفر از مسئولین موجب اسقاط حق رجوع بسایر مسئولین برات نیست – اقامه کننده دعوی ملزم نیست ترتیب ظهرنویسی را از حیث تاریخ رعایت کند. ضامنی که ضمانت برات دهنده یا محال علیه یا ظهرنویسی را کرده فقط با کسی مسئولیت تضامنی دارد که از او ضمانت نموده است.

در یک نگاه

برات دهنده، قبول کننده و همه ظهرنویسان در برابر دارنده مسئولیت تضامنی دارند. دارنده پس از عدم پرداخت و اعتراض، می تواند به هر یک، چند نفر یا همه با هم رجوع کند؛ و ترتیب امضاها را رعایت نکند.

قلب اسناد تجاری

این ماده دلیل اصلی ارزش اسناد تجاری است. هر کس روی سند امضا کرده، کل مبلغ را بدهکار است؛ نه سهمی از آن. دارنده لازم نیست اول سراغ صادرکننده برود. دعوا علیه یکی هم حق رجوع به بقیه را از بین نمی برد. ظهرنویسی که پرداخته، به ظهرنویسان قبل از خود و صادرکننده رجوع می کند.

این امتیاز شرط دارد: اعتراض به موقع (ماده ۲۸۰) و دعوا در مهلت (ماده ۲۸۶). اگر مهلت ها رعایت نشود، حق رجوع به ظهرنویسان از بین می رود (ماده ۲۸۹)؛ اما صادرکننده جز در فرض ماده ۲۹۰ همچنان مسئول است.

چک

ماده ۳۱۴ همین مسئولیت تضامنی را به چک کشانده است. طبق رأی وحدت رویه ۵۳۶، در چک «واخواست» لازم نیست: گواهی عدم پرداخت بانک که ظرف مهلت ماده ۳۱۵ گرفته شده، کار واخواست را می کند.

پرسش های رایج

آیا ظهرنویس چک هم مسئول پرداخت است؟
بله؛ طبق مواد ۲۴۹ و ۳۱۴، ظهرنویس با صادرکننده مسئولیت تضامنی دارد، به شرط اینکه دارنده در مهلت ماده ۳۱۵ (۱۵ یا ۴۵ روز از تاریخ چک) گواهی عدم پرداخت گرفته باشد و دعوا را در مهلت قانونی طرح کند.
آیا دارنده سند تجاری باید اول از صادرکننده مطالبه کند؟
نه؛ می تواند به هر یک از مسئولان، چند نفر یا همه با هم رجوع کند و ترتیب امضاها برایش الزامی نیست.

منابع این شرح: رأی وحدت رویه ۵۳۶ دیوان عالی کشور (۱۳۶۹/۰۷/۱۰)

این شرح برای آشنایی است و نظر حقوقی درباره پرونده خاص شما نیست. تفسیر رسمی قانون با مراجع صالح است.

آخرین بازبینی شرح:

آیین نامه ها، بخشنامه ها و آرای مرتبط با این ماده

مقررات اجرایی و آرایی که به این ماده مربوط اند.

آرای وحدت رویه (۱)
  • رأی وحدت رویه شماره ۷۸۸ هیأت عمومی دیوان عالی کشور در خصوص عدم امکان مطالبه خسارت تأخیر تأدیه از ضامن تاجر ورشکسته در ایام توقف
آرای دیوان عدالت اداری و دیگر مراجع (۱)
  • رأی و حدت رو یه شماره ۵۳۶ دیوان عالی کشور در خصوص دعوی مطالبه و جه چک از ظهرنویس و به منزله و اخواست تلقی شدن گواهی بانک محال علیه دایر به عدم تأدیه و جه چک

مواد دیگر مبحث ششم ـ مسئولیت

پرسشی درباره اجرای این مقررات در پرونده خودتان دارید؟

متن قانون جای مشاوره حقوقی برای یک پرونده مشخص را نمی گیرد. کارشناسان برندنو وضعیت شما را بررسی می کنند.