اداره ثبت اختراع اعلام کرده است که اعتبار گواهینامه اختراع دائمی نیست و حداکثر دوره حمایت، از تاریخ تسلیم اظهارنامه محاسبه می شود؛ بنابراین پرداخت سالانه هزینه های دولتی برای حفظ حق انحصاری ضروری است. طبق متن منتشرشده در پایگاه سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، در صورت نپرداختن هزینه در موعد، مهلت ارفاقی شش ماهه با جریمه دیرکرد وجود دارد و پس از پایان این مهلت، گواهینامه بی اعتبار می شود.
مفهوم حقوقی سقف اعتبار اختراع
مبنای حقوقی اعلام شده در خبر، ماده ۱۶ قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری مصوب ۱۳۸۶ و ماده ۶۶ آیین نامه اجرایی آن است. نتیجه عملی این مقررات آن است که حق انحصاری اختراع هم به یک دوره زمانی محدود می شود و هم به انجام تکلیف مالی سالانه وابسته است. مبدا محاسبه دوره حمایت، تاریخ تسلیم اظهارنامه اولیه است، نه تاریخ صدور گواهینامه. بنابراین طولانی شدن بررسی فنی، به خودی خود دوره حمایت را از تاریخ دیگری آغاز نمی کند.
در خبر، سقف حمایت اختراع بیست سال اعلام شده است. همچنین گفته شده است که برای پرداخت دیرهنگام، شش ماه مهلت ارفاقی با جریمه در نظر گرفته می شود. پس از سپری شدن این مهلت، حق انحصاری از بین می رود و اختراع وارد حوزه عمومی می شود؛ یعنی استفاده از فناوری دیگر به اجازه مالک یا پرداخت حق امتیاز به او وابسته نیست. این اثر با انتقال یا فروش یک گواهینامه معتبر تفاوت اساسی دارد و باید پیش از هر معامله جداگانه بررسی شود.
منبع درباره مبلغ دقیق هزینه های سالانه، روش محاسبه جریمه، جدول سررسید هر پرونده و جزئیات فنی پرداخت، اطلاعاتی ارائه نکرده است. در نتیجه نمی توان از متن خبر مبلغ یا رویه واحدی برای همه پرونده ها استخراج کرد. همچنین مدت رسیدگی فنی یکسان برای همه اختراعات اعلام نشده است؛ خبر از طولانی شدن برخی بررسی ها سخن گفته، اما این موضوع را نمی توان به عنوان زمان قطعی هر پرونده در نظر گرفت.
تفاوت اعلام رسمی با واقعیت اجرایی پرونده
در بیان اداری، تمدید سالانه ممکن است مانند پرداخت یک هزینه در سامانه به نظر برسد، اما کامل شدن پرونده به تطبیق اطلاعات هویتی، دسترسی به کارتابل، وضعیت سند مادر، ثبت صحیح پرداخت و دریافت تاییدیه نهایی وابسته است. قطعی یا کندی سامانه، نقص مدارک، تغییر مشخصات مالک و تاخیر در صدور تاییدیه می تواند زمان کار را افزایش دهد. به همین دلیل، سررسید نباید به روزهای پایانی موکول شود.
بر اساس تجربه اجرایی دفتر برندنو، پاسخ اولیه اداره در پرونده های اختراع گاهی حدود یک هفته و گاهی تا حدود ۲۵ روز طول کشیده است. این پاسخ، پایان فرایند نیست. پس از پذیرش، مراحل بررسی ماهوی، انتشار آگهی و مهلت اعتراض باقی می ماند و ثبت نهایی پس از طی این مراحل انجام می شود. در پرونده هایی که بررسی فنی طولانی می شود، مالک باید جدول تعهدات مالی را از تاریخ اظهارنامه دنبال کند، نه از زمانی که سند نهایی را تحویل گرفته است.
این تفاوت برای شرکت های دانش بنیان و تولیدکنندگانی که محصول خود را بر پایه یک اختراع اختصاصی ساخته اند، ریسک مستقیم ایجاد می کند. توقف تمدید می تواند قدرت جلوگیری از تولید یا استفاده رقبا را از بین ببرد، حتی اگر سرمایه گذاری تولیدی هنوز ادامه داشته باشد. برای خریدار فناوری نیز پرداخت بهای یک گواهینامه بدون بررسی سررسیدها، سوابق پرداخت و زنجیره انتقال می تواند معامله را به دارایی فاقد ارزش انحصاری تبدیل کند.
چه کسانی باید وضعیت گواهینامه را بررسی کنند
موضوع فقط به مالک فعلی اختراع محدود نیست و چند گروه باید سوابق اعتبار را کنترل کنند:
- دارندگان گواهینامه ای که از اختراع در تولید، قراردادهای لیسانس یا مذاکره با سرمایه گذار استفاده می کنند.
- شرکت های دانش بنیان و تولیدکنندگانی که مزیت تجاری محصول آنان به حق انحصاری یک فناوری وابسته است.
- خریداران، سرمایه گذاران و متقاضیان انتقال اختراع که پیش از امضای قرارداد باید اعتبار سند و پرداخت های گذشته را بررسی کنند.
- تولیدکنندگانی که قصد استفاده از فناوری های قدیمی را دارند و باید وضعیت ورود آن فناوری به حوزه عمومی را از مسیرهای رسمی احراز کنند.
اقدام فوری برای مالک، تنظیم تقویم سررسید بر اساس تاریخ تسلیم اظهارنامه، نگهداری سوابق پرداخت و بررسی تایید نهایی در پرونده است. اگر مهلت گذشته باشد، باید امکان استفاده از مهلت ارفاقی، مبلغ جریمه و وضعیت واقعی سند بررسی شود. برای خریدار نیز بررسی باید پیش از پرداخت یا امضای قرارداد انجام شود و صرف مشاهده تصویر گواهینامه کافی نیست. استفاده از اطلاعات هزینه های قانونی ثبت اختراع می تواند برای برآورد اولیه مفید باشد، اما مبلغ قابل پرداخت هر پرونده باید از مسیر رسمی و بر اساس وضعیت همان پرونده مشخص شود.
دفتر برندنو چه می کند
دفتر برندنو در پرونده های اختراع می تواند وضعیت سررسیدهای سالانه، پرداخت های انجام شده، جرایم احتمالی، نقص های کارتابل و تایید نهایی تمدید را بررسی و پیگیری کند. در پرونده های انتقال نیز اعتبار گواهینامه، سوابق مالکیت و زنجیره اسناد پیش از معامله بررسی می شود. این اقدامات جایگزین بررسی رسمی اداره نیست، اما به متقاضی کمک می کند تفاوت میان سند صادرشده، سند معتبر و سندی را که حق انحصاری آن ساقط شده است تشخیص دهد.
برای متقاضیانی که قصد انتقال یا خرید فناوری دارند، جزئیات واگذاری قانونی اختراع و طرح صنعتی باید پیش از تنظیم قرارداد بررسی شود. دفتر برندنو همچنین می تواند بر اساس وضعیت پرونده، مدارک موجود و مراحل باقی مانده، زمان اجرایی واقع بینانه تری ارائه کند و پیگیری رفع نقص یا مراجعه های اداری را انجام دهد. برای بررسی یک پرونده مشخص، تماس با دفتر برندنو پیش از پایان مهلت پرداخت یا پیش از معامله قابل انجام است.
