در کنفرانس دیپلماتیک سازمان جهانی مالکیت فکری در ریاض، متن نهایی معاهده حقوق طرح موسوم به دی ال تی تصویب شد. طبق اعلام رسمی، این سند پس از دوازده روز مذاکره میان نمایندگان ۱۵۸ کشور عضو نهایی شده و هدف آن هماهنگ سازی تشریفات اداری ثبت طرح صنعتی، کاهش مدارک و حمایت از کسب و کارهای کوچک و متوسط و طراحان مستقل است. با این حال، خبر منتشر شده زمان ارسال لایحه الحاق ایران، تصویب داخلی یا تغییر سامانه های کشور را مشخص نکرده است. متن اعلام مرکز مالکیت معنوی مرجع جزئیات اعلام شده درباره این رویداد است.
معنای حقوقی معاهده دی ال تی برای ثبت طرح صنعتی
معاهده دی ال تی بر تشریفات پرونده تمرکز دارد، نه بر شرایط ماهوی حمایت از طرح. در صورت اجرای آن، موضوعاتی مانند سقف مدارک لازم برای اظهارنامه، شرایط اعطای تاریخ تقاضا، مهلت رفع نقص و امکان بازگرداندن حقوق از دست رفته میان کشورهای عضو هماهنگ تر می شود. این رویکرد می تواند خطاهای شکلی و تفاوت رویه های اداری را کاهش دهد، اما به خودی خود معیارهای اصالت، جدید بودن طرح یا سایر شروط قانونی حمایت را تغییر نمی دهد.
بنابراین تصویب متن نهایی در یک کنفرانس بین المللی به معنای اجرای فوری آن در ایران نیست. بر اساس توضیح منبع، امضا، تصویب در مجلس شورای اسلامی، تایید شورای نگهبان و تدوین آیین نامه های اجرایی برای اثرگذاری داخلی لازم است. تا آن زمان، مقررات قانون جدید ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری و رویه فعلی مرکز مالکیت معنوی مبنای رسیدگی خواهد بود. هنوز جزئیات سازوکار اجرای معاهده، فهرست دقیق تعهدات ایران و زمان تغییر فرم ها یا سامانه های داخلی اعلام نشده است.
کدام کسب و کارها بیشتر اثر می پذیرند
تولیدکنندگان کالاهای مصرفی، بسته بندی، صنایع دستی، قطعات صنعتی و مبلمان، به دلیل وابستگی ارزش محصول به ظاهر آن، بیش از دیگران با خطر کپی برداری مواجه اند. برای این گروه، ثبت به موقع طرح می تواند بخشی از مستندات مالکیت بر ظاهر محصول را فراهم کند؛ اما معاهده جدید تا زمان الحاق ایران، حق تازه ای برای طرح ثبت نشده ایجاد نمی کند.
صادرکنندگان به کشورهای همسایه نیز ممکن است در آینده از هماهنگ شدن تشریفات اظهارنامه، تصاویر و مدارک سود ببرند. با این حال، خبر درباره کشورهای عضو، نحوه پذیرش پرونده های ایرانی، زبان مدارک، هزینه ها یا ارتباط این معاهده با مسیرهای ثبت بین المللی جزئیات مشخصی ارائه نکرده است. برای انتخاب طبقه مناسب، بررسی راهنمای طبقه بندی بین المللی طرح صنعتی لوکارنو پیش از تنظیم اظهارنامه اهمیت عملی دارد.
این موضوع برای خریداران شرکت یا مجموعه ای از دارایی های فکری نیز مطرح است. وجود تصویر یا محصول در بازار، به تنهایی مالکیت ثبتی را ثابت نمی کند. پیش از خرید باید مالک رسمی طرح، وضعیت اظهارنامه یا گواهینامه، حدود انتقال و ارتباط آن با شرکت یا شخص فروشنده بررسی شود. برای پرونده های انتقال، ناهماهنگی نام مالک، نقص مدارک یا ثبت نشدن انتقال می تواند ارزش دارایی مورد معامله را کاهش دهد. بررسی ضوابط واگذاری قانونی اختراع و طرح صنعتی می تواند بخشی از این ریسک را آشکار کند.
فاصله اعلام رسمی با زمان واقعی پرونده
معاهده دی ال تی با هدف کاهش تشریفات مطرح شده است، اما این هدف نباید با ثبت فوری یا حذف همه مراحل کارشناسی اشتباه گرفته شود. تجربه اجرایی دفتر برندنو نشان می دهد پاسخ اولیه اداره در پرونده های طرح صنعتی گاهی حدود یک هفته و گاهی تا حدود ۲۵ روز زمان برده است. این پاسخ اولیه پایان کار نیست و پس از پذیرش، بررسی های لازم، انتشار آگهی و مهلت اعتراض طی می شود و ثبت نهایی بعد از این مراحل انجام می گیرد.
در عمل، انطباق تصاویر، کیفیت و زاویه نمایش طرح، توصیف دقیق، انتخاب طبقه، احراز هویت، رفع نقص، صف کارشناسی و اختلال سامانه می تواند زمان را طولانی کند. منبع برای اجرای معاهده در ایران زمان مشخصی اعلام نکرده است؛ بنابراین نمی توان بر اساس تصویب متن، زمان کوتاه تر یا هزینه مشخصی برای پرونده های داخلی پیش بینی کرد. حتی اگر در آینده فرم ها ساده تر شوند، بررسی ماهوی و مهلت های قانونی حذف نخواهند شد.
اقدام عملی برای صاحبان طرح و تولیدکنندگان
تولیدکننده ای که ظاهر محصول اختصاصی دارد، بهتر است پیش از عرضه گسترده یا انتشار عمومی، وضعیت قابلیت ثبت، مالک واقعی، تصاویر قابل ارائه و طبقه مربوط را بررسی کند. نگهداری سوابق طراحی، قرارداد با طراحان و مدارک انتقال حقوق نیز برای اثبات زنجیره مالکیت اهمیت دارد. شرکت هایی که صادرات یا مذاکره برای فروش شرکت را در برنامه دارند، باید وضعیت طرح های مورد استفاده را از اظهارنامه تا مالکیت نهایی تطبیق دهند و منتظر اجرای احتمالی معاهده نمانند.
همچنین باید برای رفت و برگشت پرونده زمان در نظر گرفت. در تجربه دفتر برندنو، هرچه مدارک، تصاویر و امضاها زودتر و کامل تر آماده شود، احتمال توقف پرونده کمتر است؛ اما اخطار رفع نقص، ابلاغ، صف کارشناسی و مهلت اعتراض همچنان می تواند زمان نهایی را افزایش دهد. متقاضی می تواند از مسیر خدمات ثبت برند، شرکت و اختراع وضعیت پرونده، مدارک لازم و برآورد واقع بینانه زمان را پیش از اقدام بررسی کند.
دفتر برندنو چه می کند
دفتر برندنو در پرونده های ثبت طرح صنعتی، پیش از ارسال اظهارنامه وضعیت طرح و سوابق قابل بررسی را ارزیابی می کند، طبقه بندی و ضمائم را با موضوع محصول تطبیق می دهد و برای تنظیم تصاویر و توصیف پرونده اقدام می کند. پیگیری ابلاغ ها، پاسخ به اخطار رفع نقص، کنترل مهلت های قانونی و دنبال کردن مراحل کارشناسی نیز بخشی از خدمات این دفتر است. در پرونده های خرید یا انتقال، بررسی مالک رسمی و مدارک انتقال پیش از توافق نهایی انجام می شود. برای دریافت برآوردی متناسب با مدارک و وضعیت واقعی پرونده، تماس با دفتر برندنو و مشاوره اولیه می تواند از تصمیم گیری بر پایه زمان های اعلامی و غیرقطعی جلوگیری کند.
