ثبت اختراع در قانون جدید مالکیت صنعتی تنها مسیر حمایت از نوآوری فنی نیست و مدل های مصرفی یا کاربردی نیز برای برخی بهبودهای فنی و کاربردی پیش بینی شده اند. طبق اعلام سازمان ثبت اسناد و املاک، حمایت از این مدل ها حداقل هفت سال و سقف حمایت از اختراع اصلی بیست سال اعلام شده است. با این حال، منبع درباره معیارهای دقیق پذیرش، هزینه ها، شکل ادعانامه و زمان آغاز اجرای عملی این مسیر جزئیات کامل ارائه نکرده است.
مدل مصرفی چه تفاوتی با ثبت اختراع دارد
مدل مصرفی برای بهبود فنی مشخص در ساختار یا کارکرد یک ابزار، قطعه یا تجهیز در نظر گرفته شده است؛ به ویژه جایی که نوآوری ممکن است از نظر پیچیدگی یا گستره، در سطح یک اختراع اصلی نباشد. این عنوان به معنای پذیرش خودکار هر تغییر کوچک نیست. تازگی، کاربرد صنعتی، کیفیت توصیف فنی و نحوه تنظیم ادعاها همچنان در جایگاه حقوقی پرونده اثر دارد، اما خبر معیار دقیق تمایز میان اختراع اصلی و مدل مصرفی را مشخص نکرده است.
بنابراین، اعلام مدل های مصرفی را نباید معادل ثبت سریع یا مسیر آسان تر دانست. خبر درباره میزان تفاوت آزمون گام ابتکاری، مدارک لازم، نحوه انتشار آگهی، امکان اعتراض، تمدید و انتقال این حق توضیح کامل نداده است. تا زمان انتشار آیین نامه ها و دستورالعمل های اجرایی، متقاضی نمی تواند تنها با استناد به عنوان مدل مصرفی، نتیجه پرونده یا زمان صدور گواهینامه را پیش بینی کند. بررسی طبقه بندی بین المللی اختراع می تواند حوزه فنی موضوع را روشن تر کند، اما طبقه بندی جایگزین ارزیابی ماهوی نیست.
انتقال ارزیابی ماهوی و اثر آن بر زمان پرونده
طبق اعلام رسمی، ارزیابی ماهوی اختراعات قرار است ظرف مدت سه سال از مراجع دانشگاهی به مرکز مالکیت معنوی منتقل شود. هدف اعلام شده، یکپارچگی رویه ها و افزایش سرعت رسیدگی است، اما خبر درباره ظرفیت کارشناسی، نحوه انتخاب ارزیابان، وضعیت پرونده های موجود و مرحله شروع اجرای این انتقال توضیحی نداده است. در نتیجه، این اعلام به تنهایی زمان قطعی برای صدور گواهینامه ایجاد نمی کند.
تجربه اجرایی دفتر برندنو نشان می دهد زمان پاسخ اولیه در پرونده های اختراع گاهی حدود یک هفته و گاهی تا حدود ۲۵ روز بوده است. این پاسخ، پایان پرونده نیست و پس از پذیرش اولیه، بررسی ماهوی، انتشار آگهی و مهلت اعتراض باقی می ماند. رفع نقص، رفت و برگشت گزارش کارشناسی، صف بررسی، استعلام از دستگاه های دیگر، اختلال سامانه و آماده نبودن امضا یا مدارک نیز می تواند رسیدگی را طولانی کند. بنابراین حتی در صورت تمرکز ارزیابی در یک مرجع، برآورد زمان باید مشروط به کامل بودن پرونده و نبود اخطار یا رفت و برگشت کارشناسی باشد.
کدام متقاضیان بیشتر اثر می پذیرند
کارگاه های فنی، سازندگان قطعات، تولیدکنندگان ماشین آلات و واحدهایی که تجهیزات موجود را اصلاح می کنند، بیشترین ارتباط را با مدل مصرفی دارند. برای این گروه، انتخاب قالب حمایتی متناسب با سطح نوآوری می تواند از تنظیم ادعاهای نامتناسب جلوگیری کند، اما معیار عملی این انتخاب هنوز از سوی منبع به طور کامل اعلام نشده است. ثبت یک تغییر فنی بدون بررسی سوابق و مستندات همچنان می تواند با اخطار یا رد روبه رو شود.
شرکت های دانش بنیان و واحدهای تحقیق و توسعه نیز باید پیش از ارائه اظهارنامه، مالک یا مالکان واقعی، تاریخ ایجاد، نمونه ها، نقشه ها، آزمایش ها و تفاوت فنی محصول با نمونه های قبلی را ثبت و نگهداری کنند. افشای اطلاعات در نمایشگاه، شبکه های اجتماعی، مذاکرات تجاری یا اختیار دادن اطلاعات به اشخاص خارج از مجموعه ممکن است وضعیت حمایت را پیچیده کند. خبر درباره آثار دقیق همه انواع افشا توضیح نداده است و نمی توان برای هر مورد نتیجه یکسانی اعلام کرد.
بخش دیگری از اعلام رسمی به حمایت از اسرار تجاری مربوط است. تولیدکننده ای که فرمول، روش تولید، اطلاعات فنی یا داده تجاری خود را منتشر نمی کند، باید دسترسی کارکنان را مدیریت، قراردادهای محرمانگی را تنظیم و سوابق دسترسی را نگهداری کند. با این حال، خبر عناصر دقیق سر تجاری، الزامات اثبات محرمانگی و مرجع رسیدگی را به طور کامل بیان نکرده است. از این رو، حفاظت قراردادی و سازمانی باید همزمان با بررسی امکان ثبت اختراع یا مدل مصرفی انجام شود.
اقدام عملی برای متقاضی ثبت اختراع
اقدام فوری، انتخاب شتاب زده مدل مصرفی نیست؛ بلکه مستندسازی فنی و حقوقی پرونده است. متقاضی باید سابقه افشا، مالکیت، تاریخ ایجاد، طراحی ها، نتایج آزمایش، نمونه های قبلی و تفاوت فنی محصول را گردآوری کند. ادعاها نیز باید متناسب با دستاورد واقعی نوشته شوند؛ ادعای بیش از اندازه گسترده برای یک بهبود محدود، می تواند دفاع از پرونده را دشوار کند.
تا زمان اعلام آیین نامه مدل های مصرفی، پرونده بهتر است بر پایه الزامات فعلی ثبت اختراع آماده شود تا پس از روشن شدن مقررات، امکان تفکیک یا بازتنظیم ادعاها بررسی شود. هزینه های اختصاصی مسیر جدید در منبع مشخص نشده است. مبالغ درج شده در صفحه هزینه های قانونی ثبت اختراع را نباید هزینه قطعی مدل مصرفی یا کل هزینه پرونده تلقی کرد، زیرا خدمات فنی، اصلاح مدارک، پاسخ به اخطار و مراحل پس از پذیرش ممکن است جداگانه مطرح شوند.
در پرونده های انتقال فناوری یا فروش حق بهره برداری، وجود گواهینامه یا پرونده منظم مذاکره را روشن تر می کند، اما ثبت به تنهایی ارزش اقتصادی فناوری، قابلیت تولید یا اعتبار همه ادعاها را ثابت نمی کند. بررسی مالکیت، سابقه افشا، وضعیت هزینه های قانونی و حدود حق منتقل شونده پیش از معامله ضروری است. برای آشنایی با این بررسی، اطلاعات مربوط به واگذاری قانونی اختراع و طرح صنعتی قابل استفاده است.
دفتر برندنو چه می کند
دفتر برندنو پیش از ثبت رسمی، شرح اختراع، ادعانامه، سوابق فنی و طبقه بندی پرونده را بررسی می کند و بر اساس اطلاعات موجود، تفاوت احتمالی مسیر اختراع اصلی و مدل مصرفی را ارزیابی اولیه می کند. این ارزیابی جای تصمیم مرجع ثبت را نمی گیرد و تا زمان انتشار آیین نامه، نتیجه قطعی درباره معیارهای مدل های مصرفی ارائه نمی کند.
پیگیری اداری پرونده، هماهنگی مدارک، رفع اخطار و امور پس از ثبت نیز از خدمات دفتر برندنو است. زمان واقعی با توجه به کامل بودن مدارک و امضاها، احتمال رفت و برگشت کارشناسی و مراحل قانونی پس از پذیرش برآورد می شود. برای بررسی یک ایده یا پرونده موجود، استفاده از خدمات ثبت برند، شرکت و اختراع و تماس برای مشاوره اولیه می تواند گام بعدی باشد.
