شرایط ثبت اختراع فقط به ارائه یک ایده یا محصول جدید محدود نمی شود. طبق اعلام سازمان ثبت اسناد و املاک، دستاورد فنی باید هم زمان از نظر جدید بودن در سطح جهان، داشتن گام ابتکاری و قابلیت کاربرد صنعتی قابل حمایت باشد. در همان اعلام، نسبت به افشای اختراع پیش از تسلیم اظهارنامه هشدار داده شده و به مهلت ارفاقی شش ماهه پس از نخستین افشا اشاره شده است. با این حال، منبع جزئیات دقیق درباره شیوه محاسبه این مهلت، مدارک لازم برای اثبات تاریخ افشا و همه شرایط استفاده از آن را اعلام نکرده است. متن خبر در پایگاه سازمان ثبت اسناد و املاک منتشر شده است.
مفهوم حقوقی شرایط ثبت اختراع
جدید بودن به این معناست که موضوع اختراع پیش از تاریخ موثر اظهارنامه در دانش فنی قابل دسترس عموم قرار نگرفته باشد. گام ابتکاری نیز از نوآوری صرف فراتر است و طبق توضیح منبع، دستاورد نباید برای فرد دارای مهارت عادی در فن مربوط بدیهی باشد. کاربرد صنعتی، امکان ساخت یا استفاده از اختراع در یک صنعت مشخص را مطرح می کند. بنابراین، داشتن نمونه اولیه یا ارزش اقتصادی به تنهایی برای پذیرش پرونده کافی نیست و محتوای توصیف نامه، ادعانامه و نقشه های فنی باید بتواند این ارکان را روشن کند.
در خبر، کشفیات صرف، نظریه های علمی، روش های ریاضی، برخی قواعد و طرح های تجاری یا محاسباتی، روش های تشخیص و درمان بیماری در انسان و حیوان و موارد مغایر با نظم عمومی یا اخلاق حسنه از قلمرو حمایت مستقیم خارج دانسته شده اند. درباره همه مصادیق و مرزهای هر عنوان، منبع توضیح تفصیلی نداده است؛ از این رو، قرار دادن یک پروژه در قالب اختراع پیش از بررسی فنی و حقوقی می تواند تصمیم پرریسکی باشد. انتخاب قالب پرونده و تعیین حوزه فنی آن نیز با راهنمای طبقه بندی بین المللی اختراع ارتباط دارد، اما طبقه بندی به خودی خود جایگزین احراز شرایط ماهوی نمی شود.
افشای پیش از ثبت و مهلت ارفاقی
انتشار مقاله، ارائه در همایش، رونمایی عمومی، مذاکره با سرمایه گذار یا نمایش محصول می تواند اطلاعات فنی را در معرض دسترسی دیگران قرار دهد. اثر حقوقی این اقدام به زمان، شیوه و گستره افشا و همچنین محتوای منتشرشده وابسته است. خبر سازمان ثبت از مهلت ارفاقی شش ماهه سخن می گوید، اما روشن نمی کند که این قاعده در همه شکل های افشا با شرایط یکسان اعمال می شود یا چه اسنادی برای اثبات نخستین افشا پذیرفته خواهد شد. بنابراین نباید این مهلت را جایگزین ثبت فوری و برنامه ریزی شده اظهارنامه دانست.
در مذاکرات محرمانه با سرمایه گذار یا شریک تجاری، توافق نامه عدم افشا، محدود کردن دسترسی به مدارک و ثبت سوابق ارسال فایل ها می تواند در اثبات محرمانگی و تاریخچه افشا موثر باشد. اگر اختراع حاصل کار چند پژوهشگر، شرکت یا دانشگاه است، سهم هر طرف، حق ثبت، نحوه تصمیم گیری و اختیار انتقال باید پیش از تسلیم اظهارنامه روشن شود. سکوت در این موارد ممکن است بعدا در انتقال اختراع، بهره برداری یا تقسیم منافع اختلاف ایجاد کند. منبع درباره متن مناسب توافق نامه عدم افشا، شیوه تقسیم سهم یا مرجع حل اختلاف جزئیات مشخصی ارائه نکرده است.
تفاوت ادعای رسمی با روند اجرایی پرونده
طبق اعلام مقام مسئول، سالانه نزدیک به ده هزار تقاضانامه به مرکز مالکیت معنوی تسلیم می شود و به طور میانگین هر پنجاه دقیقه یک درخواست ارسال می شود. این آمار، حجم ورودی را نشان می دهد و به تنهایی درباره احتمال پذیرش یا زمان صدور گواهی اطلاعاتی نمی دهد. همچنین اعلام شده است که فرایندها به صورت یکپارچه الکترونیکی جریان دارد؛ اما الکترونیکی بودن ارسال، به معنای پایان رسیدگی در همان مرحله نیست.
در تجربه اجرایی دفتر برندنو، پاسخ اولیه اداره برای پرونده های اختراع گاهی حدود یک هفته و گاهی تا حدود ۲۵ روز طول کشیده است. پس از پذیرش اولیه، بررسی ماهوی، ارجاع به مراجع دانشگاهی یا مراکز تخصصی، رفع نقص، انتشار آگهی و مهلت اعتراض می تواند ادامه پیدا کند. منبع رسمی مدت قطعی این مراحل را اعلام نکرده و تجربه پرونده ها نیز نشان می دهد صف کارشناسی، اختلاف در برداشت از ادعانامه، استعلام تخصصی، اختلال سامانه و تاخیر متقاضی در پاسخ به اخطارها می تواند زمان را طولانی کند. بنابراین ثبت درخواست را نباید معادل ثبت نهایی اختراع دانست.
پرونده ای که اخطار رفع نقص آن در مهلت مقرر پیگیری نشود، ممکن است از ادامه روند خارج شود. پس از صدور گواهی نیز طبق توضیح منبع، هزینه های قانونی به صورت سالانه پرداخت می شود و تاخیر بیش از مهلت ارفاقی شش ماهه در تمدید می تواند به اعتبار سند آسیب بزند. زمان دقیق سررسیدها و شیوه پرداخت باید از ابلاغیه و وضعیت همان پرونده بررسی شود؛ خبر درباره جزئیات اجرایی این بخش توضیح کامل نداده است.
این موضوع برای چه کسانی اهمیت دارد
پژوهشگران، شرکت های دارای واحد تحقیق و توسعه، دانشگاه ها، تولیدکنندگان محصول جدید و استارتاپ هایی که برای جذب سرمایه آماده می شوند، بیشترین اثر را می پذیرند. برای این گروه ها، انتشار زودهنگام می تواند ارزش تجاری مذاکره را کاهش دهد یا اثبات جدید بودن را دشوار کند. واردکنندگان و تولیدکنندگان نیز اگر محصولی را بر پایه فناوری دیگران عرضه می کنند، باید میان ایده فنی، اختراع قابل ثبت و حقوق بهره برداری تمایز بگذارند؛ زیرا خبر درباره وضعیت هر محصول یا فناوری مشخص اظهارنظر نکرده است.
اقدام عملی، تنظیم تقویم افشا و ثبت، مستندسازی تاریخ ایجاد و تکمیل فناوری، بررسی سوابق فنی، تعیین مالک یا مالکان و آماده سازی توصیف نامه و ادعانامه پیش از رونمایی است. اگر افشا قبلا رخ داده، تاریخ و محتوای دقیق آن باید جمع آوری شود و امکان استفاده از مهلت ارفاقی در همان پرونده بررسی شود. مدارک ناقص، امضای دیرهنگام، اصلاح مکرر ادعانامه یا بی توجهی به اخطارها، از عوامل طولانی شدن رسیدگی هستند. راهنمای هزینه های قانونی ثبت اختراع نیز باید در کنار برآورد هزینه بررسی شود، زیرا هزینه های قانونی، پاسخ به ایرادها و تمدیدهای سالانه جدا از هزینه آماده سازی فنی پرونده هستند.
دفتر برندنو چه می کند
دفتر برندنو پیش از ارسال، ساختار توصیف نامه، ادعانامه و نقشه های فنی را از نظر شکلی و ارتباط آن با موضوع اختراع بررسی می کند و برای انتخاب مسیر مناسب پرونده، سوابق و مدارک متقاضی را ارزیابی می کند. پس از ارسال نیز پیگیری اداری، بررسی اخطارهای رفع نقص، هماهنگی برای پاسخ به ایرادهای مرجع استعلام و پیگیری مراحل بعدی پرونده انجام می شود. در پرونده های دفتر برندنو، زمان پاسخ اولیه ثابت نیست و همان طور که گفته شد از حدود یک هفته تا حدود ۲۵ روز تغییر داشته است؛ برآورد زمان واقعی پس از بررسی مدارک ممکن است دقیق تر از وعده های کلی باشد. نظارت بر سررسیدهای تمدید سالانه نیز بخشی از پیگیری پرونده است. برای بررسی شرایط یک پرونده مشخص می توان از صفحه مراحل، شرایط و هزینه ثبت برند، شرکت و اختراع استفاده کرد و برای ارزیابی مدارک با دفتر برندنو تماس گرفت.
