ماده ۹۵ قانون حمایت از مالکیت صنعتی

علامت تجاری (بند ۱). قانون دو قید گذاشته است: نشان «قابل رؤیت» باشد و «متمایز کند». قید اول یعنی صدا، بو یا مزه با این تعریف علامت تجاری نیست، هر قدر هم که مشتری با آن برند را بشناسد. قید دوم همان چیزی است که در ماده ۹۶ با جزئیات آمده: نشانی که فقط جنس یا کیفیت را توصیف کند، چیزی را از چیزی جدا نمی کند.

علامت جمعی (بند ۲). مال یک نفر نیست که خودش استفاده کند؛ گروهی از اشخاص زیر نظارت مالک از آن استفاده می کنند. قانون مالک را هم نام برده: صنف، تعاونی، اتحادیه و مانند آن. مثال روشنش اتحادیه ای است که برای محصول اعضای خود یک نشان مشترک ثبت می کند.

علامت تأییدی (بند ۳). این یکی تازه است. کارش تأیید کیفیت، ویژگی یا شیوه تولید است و هر کسی که تأییدیه دارنده علامت را بگیرد می تواند آن را روی کالای خودش بزند. فرقش با علامت جمعی در همین است: عضویت لازم نیست، گرفتن تأییدیه لازم است.

نام تجاری (بند ۴). اسم یا عنوانی است که عرضه کننده را معرفی می کند. علامت روی کالا می نشیند؛ نام تجاری پشت کالا، روی کسب و کار.

تبصره هم کار را ساده کرده است: هر حکمی که قانون برای علامت تجاری گفته، برای علامت جمعی و تأییدی هم هست، مگر جایی که خودش استثنا گذاشته باشد. یکی از همین استثناها تبصره ۲ ماده ۱۱۰ است که ابطال علامت جمعی را جداگانه پیش بینی کرده.

ماده ۳۰ قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری (۱۳۸۶) فقط سه تعریف داشت: علامت، علامت جمعی و نام تجارتی. «علامت تأییدی» در آن نبود. تعریف علامت جمعی هم در قانون قدیم بیشتر روی تمایز مبدأ و کیفیت تکیه داشت؛ قانون ۱۴۰۳ به جایش گفته مالک چه کسی می تواند باشد و استفاده زیر نظارت او است.

شرط «قابل رؤیت» تغییری نکرده است. کسی که امید داشت با قانون تازه یک صدای تبلیغاتی را ثبت کند، باید منتظر بماند.

سؤالی که زیاد می پرسند: اسم شرکتم ثبت شده، دیگر لازم است برندم را ثبت کنم؟ جواب کوتاهش بله است. اسم شرکت در اداره ثبت شرکت ها ثبت می شود و ربطی به حق انحصاری استفاده از علامت روی کالا ندارد. نام تجاری بنا به ماده ۱۱۷ حتی بدون ثبت هم حمایت می شود، ولی این حمایت جای گواهینامه علامت را نمی گیرد.

نکته دیگر انتخاب نوع علامت است. تولیدکننده ای که می خواهد فقط کالای خودش را متمایز کند، علامت تجاری معمولی ثبت می کند. علامت جمعی و تأییدی ابزار اتحادیه ها، صنف ها و نهادهای تأییدکننده است و شرایط اضافه دارد که در تبصره های ماده ۹۷ آمده: دستورالعمل استفاده، و برای علامت تأییدی، گواهی مقام صلاحیتدار.

نظر مشورتی ۷/۱۴۰۳/۷۲ (۱۴۰۳/۰۷/۰۳) اداره کل حقوقی قوه قضاییه: به موجب ماده ۱۱۷ این قانون، نام تجاری حتی بدون ثبت مشمول حمایت است. در قوانین و مقررات فعلی مقرره ای که ثبت نام تجاری را اجباری کرده باشد وجود ندارد؛ طبق ماده ۵۷۶ قانون تجارت ثبت اسم تجاری اختیاری است.