ماده ۹۶ قانون حمایت از مالکیت صنعتی

یازده بند این ماده را می شود در دو دسته دید. دسته اول به خود علامت برمی گردد، بدون اینکه پای علامت کس دیگری وسط باشد: بی تمایز بودن (بند ۱)، خلاف شرع، قانون یا نظم عمومی و وهن مقدسات (بند ۲)، گمراه کننده بودن درباره مبدأ و ویژگی کالا (بند ۳)، نشان های رسمی کشورها و سازمان ها (بند ۸)، علائم دوران تاریخی و آثار باستانی (بند ۹) و علائم تأییدی نهادهایی مثل سازمان ملی استاندارد و وزارت بهداشت (بند ۱۰).

دسته دوم ایرادهای «نسبی» است؛ یعنی علامت به خودی خود مشکلی ندارد، ولی با حق کس دیگری تداخل می کند. بندهای ۴ تا ۷ و ۱۱ از این دسته اند.

کوتاه ترین بند و پرکارترین. واژه ای که فقط جنس یا کیفیت را می گوید («ممتاز»، «اعلا»، «تازه») کالای یک شخص را از کالای دیگران جدا نمی کند. نام عام خود کالا هم همین طور؛ «برنج» برای برنج علامت نیست.

راه حل معمول ترکیب است: واژه توصیفی کنار یک جزء متمایز. در این حالت آنچه حمایت می شود جزء متمایز است، نه واژه عام.

این چهار بند را باید کنار هم خواند، چون هر کدام یک خانه از یک جدول را پر می کند:

• بند ۴: عینِ علامت یا نامِ معروف، برای همان کالا. اینجا شرط گمراهی نیامده؛ خود عینیت کافی است.
• بند ۵: عین، شبیه یا ترجمه علامتِ معروف، برای همان کالا یا کالای مشابه، به شرط گمراهی عموم.
• بند ۶: شبیه یا ترجمه علامتی که قبلاً برای همان کالا ثبت شده یا تقاضای ثبتش داده شده یا حق تقدم دارد، به شرط گمراهی.
• بند ۷: عین، شبیه یا ترجمه علامتِ معروف یا ثبت شده، برای کالای «دیگر»، به شرط گمراهی یا لطمه به منافع مالک قبلی.

واژه «ترجمه» مهم است. ثبت معادل فارسی یک برند خارجی، یا برعکس، برای همان کالا راه فرار نیست اگر مصرف کننده آن دو را یکی بداند.

تبصره ماده هم تکلیف «معروف» را روشن کرده: منظور علائم ماده ۶ مکرر کنوانسیون پاریس است و تشخیصش با مرجع ثبت.

بندی تازه. اگر کسی شکل یک بسته بندی یا محصول را به عنوان طرح صنعتی ثبت کرده باشد، دیگری نمی تواند عین همان را برای همان کالا علامت ثبت کند. قید «عین» اینجا تنگ است؛ شباهت را نگفته.

ماده ۳۲ قانون قدیم هفت بند داشت؛ حالا یازده تا است. سه بند کاملاً تازه است: ۹ (آثار تاریخی)، ۱۰ (علائم تأیید سازمان ها) و ۱۱ (طرح صنعتی ثبت شده).

بند خلاف موازین هم عوض شده. قانون قدیم «موازین شرعی، نظم عمومی، اخلاق حسنه» را می گفت. متن تازه «موازین شرعی، قانونی و نظم عمومی» و «وهن مقدسات دینی» را آورده و اخلاق حسنه را جداگانه نام نبرده.

تغییر مهم تر در علامت ثبت شده قبلی است. بند «ز» ماده ۳۲ فقط از «عینِ» علامت ثبت شده حرف می زد. قانون ۱۴۰۳ در بند ۶ شبیه و ترجمه را هم آورده است؛ به شرط اینکه موجب گمراهی عموم شود.

پیش از پر کردن اظهارنامه، دو جستجو لازم است: یکی در علامت های ثبت شده و در جریان ثبتِ همان طبقه، یکی در طبقه های نزدیک. ایرادهای پرتکرار معمولاً از بند ۱ و بند ۶ است. اولی با تغییر خود علامت حل می شود، دومی گاهی با محدود کردن فهرست کالاها.

اگر بعد از ثبت معلوم شود علامت با یکی از این بندها نمی خوانده، راه ابطال از ماده ۱۱۰ باز است. برای بیشتر بندها مهلتش پنج سال از تاریخ ثبت است؛ برای بندهای ۲، ۳، ۸، ۹ و ۱۰ مهلتی وجود ندارد.